
Anne Coombes, Culture Smart! Belarus. London: Kuperard, 2008, 168 pp, isbn 978-185733-472-2. Available from Amazon.co.uk | Amazon.com
Гэтая кніга будзе ідэальнай чытанкай на борце летака да Менску. Пары гадзінаў дастаткова, каб зь яе дапамогай авалодаць самымі неабходнымі ведамі пра тое, хто такія беларусы. Кніга менавіта пра людзей, пра іх лад жыцьця, светагляд і вартасьц.
Гэтая кніга нашмат карацейшая за традыцыйныя турыстычныя даведнікі, але яе перавага менавіта ў тым, што яна запаўняе прагалы, якія традыцыйныя даведнікі вельмі часта пакідаюць. Яна не намагаецца апавесьці пра абсалютна ўсё, што датычыць краіны. Замест таго, яна дае чытачу неабходныя веды, каб пачуваць сябе камфортна абазнаным пры сустрэчы зь беларусамі - людзьмі з адметнымі ідэямі і звычкамі. Кніга поўная парадаў, што варта рабіць, а чаго пазьбягаць, і тлумачыць гэта з дасьціпным гумарам. Беларус, я без сумненьняў пазнаваў сябе на многіх старонках кнігі.
Аўтарка пражыла тры гады ў Менску (яна працавала ў дзяржаўных англамоўных пэрыёдыках). Гэтага аказалася дастаткова, каб скласьці добрае разуменьне многіх неадназначных і спрэчных аспэктаў беларускай гісторыі, культуры й палітыкі. Ня будзе дзівам, калі аповед пра палітычную сітуацыю падасца чытачам незразумелым з-за мноства датаў, імёнаў і прыгаданых падзеяў; каб палегчыць чытацкую долю, аўтарка ўпэнена кажа пра рэчы, як яны ёсьць, і не прыхоўвае ўласных ацэнак.
Пра стаўленьне беларусаў да ўлады, грошай, расейцаў ды іншых замежнікаў, а таксама да меншасьцяў, працы, навакольля й г.д. апавядаецца ляканічна і займальна. Параўнальна шмат старонак аддадзена сьвятам і адпаведным традыцыям, што несумненна прыдасца замежнікам, часта неабазнаным з нашымі даволі адметнымі звычаямі. Між іншага, аўтарка зрабіла добры высілак патлумачыць чытачам, як і што беларусы п’юць - гэта павінна дапамагчы гасьцям сьвяткаваць і весяліцца з намі больш бясьпечна, бяз страты сьвядомасьці.
Аповед пра турыстычныя месцы амаль цалкам абмежаваны Менскам. Чытач знойдзе кароткую інфармацыю пра выбраныя паркі, музэі, начныя клюбы, рэстараны й бары. Гэтыя старонкі поўныя суб’ектыўх ацэнак, што, бадай, таксама мае сэнс: калі ў турыста ёсьць толькі некалькі дзён правесьці ў Менску, гэтага аповеду будзе дастаткова, каб добра прабавіць час і не змарнаваць занадта шмат грошай.
Кніга ня без недахопаў, асабліва калі йдзе пра напісаньне беларускіх імёнаў і тлумачэньне некаторых паняткаў і звычаяў. Шкада, што выдавецтва, якое знаходзіцца практычна за кутом ад Беларускага цэнтру ў Лёндане, не знайшло кансультанта, абазнанага ў мове й культуры. Нягледзячы на тое, кніга атрымалася найбольш дакладнай з усіх турыстычных даведнікаў пра Беларусь, якія мне даводзілася бачыць.
Ігар Іваноў

Anne Coombes, Culture Smart! Belarus. London: Kuperard, 2008, 168 pp, isbn 978-185733-472-2. Available from Amazon.co.uk | Amazon.com
This is a perfect book to take with you on board when flying to Minsk. A couple of hours will be sufficient to master the necessary knowledge of what Belarusians are like. Indeed this book is mostly about people, their ways of living and perceiving the world and their values and attitudes.
The book is much shorter than other, more traditional, travel guides are yet it fills the gaps they often leave open. It does not attempt to explain absolutely everything about the country. Instead it prepares one for meeting people with their distinctive ideas and customs. It is full of DOs and DON’Ts explained with plenty of well observed humour. Being a Belarusian I certainly could recognise myself on many of the pages.
The author spent three years in the country. It was enough to understand some confusing and contested aspects of Belarusian history, culture and politics. Pages about the political situation are probably the most difficult to comprehend; however, the author is very straightforward which helps to keep a sense of the story among a huge number of dates, names and events.
Belarusians’ attitudes to authority, money, Russians and other foreigners, as well as minorities, work, nature etc. are offered in a concise and appetising style. Proportionally a lot of pages given to festivals and customs which will certainly be very useful; Belarusians hate to miss an opportunity to throw a party for foreign guests. The author, helpfully, demystifies local drinking culture; this will have you enjoying Belarus and meeting new people safely.
With sightseeing the author has limited herself mostly to Minsk. The book gives select information about open spaces, museums, nightclubs and eating out; these pages do not lack opinion and in this case it is definitely helpful. If your stay is short, this will be enough to decide as to how to spend your time and money best.
The book is not without shortcomings especially when it comes to spelling Belarusian names and explaining some traditional notions and customs. It is a pity that a publishing house just a stone’s throw from the Belarusian Centre in London did not get advice from someone with decent knowledge of Belarusian language and culture. However, it is still the most accurate travel book about Belarus I have seen.
I would certainly recommend the book as I enjoyed it a lot. You may want to supplement it with Nigel Roberts’s travel guide which is more extensive on history, politics and sightseeing - in Minsk and beyond - but lacks Anne Coombes’s down-to-earth observations and critical eye about the people who live there.
Ihar Ivanoŭ
Belarus. Bradt Travel Guides, 2008. 304 стар., isbn 978-1841622071. Набыць можна на Amazon.co.uk | Amazon.com
Гэтая публікацыя - найбольш поўны і дакладны англамоўны падарожны даведнік пра Беларусь на дадзены момант. Ён прыйдзецца дарэчы любому, хто зьбіраецца наведаць краіну або даведацца пра яе больш. Варта зьвярнуць увагу, аднак, на моцныя і слабыя бакі гэтага даведніка.
Кніга напісаная Найджэлам Робэртсам, ангельцам, які валодае расейскай мовай, правёў багата часу ў нашай краіне і спаткаў там самых розных людзей. Гэта паслужыла яму крыніцай шматлікіх дасьціпных гісторый, шчодра раскіданых па старонках даведніка. Многія з гэтых гісторый несумненна прыйдуцца даспадобы тым, хто ўпершыню сутыкаецца зь Беларусьсю і беларусамі.
Аўтар рызыкнуў не абыходзіць бокам гісторыю і сучасную палітычную сітуацыю ў Беларусі - збольшага незразумелыя тэмы для заходняга чытача. У выніку атрымалася эклектычная мазайка - частая зьява ў падобнага кшталту публікацыях. Аўтар несумненна прачытаў не адну кнігу пра беларускую мінуўшчыну і ведае пра асноўныя падзеі і тэндэнцыі нядаўняга мінулага і цяперашняга дня, аднак яго аповеду бракуе цэльнасьці.
Н.Робэртс шмат ведае пра Чарнобыльскую катастрофу і ейныя наступствы. Ён вельмі кранальна піша пра высілкі беларусаў і нашых прыяцеляў у іншых краінах зьменшыць негатыўныя наступствы трагедыі. Падобна, што аўтарскі інтарэс да нашай краіны разьвіўся ў выніку яго кантактаў зь беларускімі дабрачыннымі арганізацыямі.
Аповед пра культуру кароткі і са шматлікімі памылкамі, апіскамі і русіфікаванымі формамі беларускіх імёнаў і назваў, што выдае няведаньне мовы.
Другую і асноўную частку кнігі - традыцыйна для падарожных даведнікаў, - складае практычная інфармацыя для тых, хто зьбіраецца наведаць Беларусь: транспарт, пражываньне, харчаваньне, забыткі і г.д. Цалкам натуральна, што значная частка гэтага разьдзела прысьвечаная Менску зь яго параўнальна добра разьвітай турыстычнай інфраструктурай. Неаднаразова аўтар цалкам справядліва папярэджвае чытачоў, што наведваць краіну самастойна - а тым больш бязь веданьня мовы (расейскай, - паводле аўтара; на жаль, з ім давядзецца пагадзіцца, бадай), - наўрадці разумна, а нават - немагчыма, з-за неразьвітасьці турыстычных паслугаў.
У той жа час Н.Робэртс захапляецца Беларусьцю менавіта таму, што тут можна знайсьці нечаканкі, атрымаць досьвед, цалкам адрозны ад таго, да чаго прызвычаены заходні турыст. “Яна абсалютна несапсаваная лавушкамі сучаснага турызму і заходняга матэрыялізму. Тут вельмі проста адчуць, нібыта ты трапіў у іншую эпоху і вымярэньне. У многіх сэнсах краіна - жывы музей савецкага камунізму, але так ставіцца да яе было б вялікай несправядлівасьцю да ашаламляльнай вытрываласьці ейных людзей,” - піша аўтар. Ён замілаваны неэксплуатаванай прыродай, містыкай расейскага праваслаўя, поўнымі забыткаў музеямі, якія стаяць амаль пустыя, але больш за ўсё - цёплымі, шчырамі і гасьціннымі людзьмі. “Але кажыце пра гэта шэптам, бо ўсе гэтыя багацьці трэ’ берагчы, каб не папсаваць,” - завяршае аўтар.
Цёплыя словы пра Беларусь і беларусаў не захавалі мяне ад адчуваньня, нібы я мэбля ў брытанскай краме каляніяльных рэчаў - забаўная, таямнічая, такая адрозная. Любоў і захапленьне аўтарскіх словаў неяк патыхаюць патэрналізмам. Як яшчэ можна вытлумачыць гісторыю даваньня хабару памежніку, якую Н.Робэртс апавядае бяз каліва сораму?!
Нягледзячы на шматлікія недахопы (і сярод іх - вельмі слабы індэкс), гэтую кнігу варта вітаць як яшчэ адзін унёсак ў папулярызацыю Беларусі. Як на сёньня, няма нічога лепшага рэкамэндаваць англамоўным падарожнікам у нашую краіну.
Ігар іваноў
Bradt Travel Guides, 2008, 304 pp, isbn 978-1841622071. Available from Amazon.co.uk | Amazon.com
This is the most comprehensive travel guide to Belarus available in English. It is certainly worth considering if you are about to visit the country or are just interested to know more about it. The book has its strong and weak moments.
It is written by Nigel Roberts, an Englishman who speaks Russian, has spent a lot of time in the country and met diverse kinds of people over the years. This gave him material for the many amusing stories he tells through-out the book which will certainly make an entertaining read for someone coming across Belarus and Belarusians for the first time.
The author has made a good effort to write about history and politics - two extremely contested subjects in that part of the world - with attention and in great detail. The result is rather an eclectic mix which perhaps is not bad for such a publication. With a great degree of certainty one may guess that that is what many Belarusians perceive their history and the present day like: unexpected independence after two centuries of Russian occupation and being part of the Soviet Union.
The author knows a lot about the Chernobyl catastrophe and its legacy; he writes passionately about the efforts of Belarusians and their friends in other countries to minimise the adverse consequences of that tragedy.
Culture is presented in the book rather thinly and with numerous mistakes, misspellings and Russified forms of Belarusian names which are mostly the result of the author’s ignorance of Belarusian.
The second part of the book is full of practical information about visiting cities and regions - travel, accommodation, eating and sightseeing. Naturally a large chunk of it is devoted to the capital, Minsk, with its comparatively well developed tourist infrastructure. On many occasions the reader is rightly cautioned that visiting the country on his/her own - especially not speaking Belarusian or Russian - will hardly be wise or even possible on the account of undeveloped tourist industry.
On the other hand, the author is fascinated with the country precisely because it may offer an unexpected experience, totally different than most of us are used to while travelling as tourists. “It is so completely unspoiled by the trappings of modern tourism and Western materialism that it’s very easy to feel a sense of having slipped into another time and dimension. In many ways, the country is a living museum of Soviet communism, but to treat it that way would be a gross disservice to the astonishing resilience of its people”, he writes. He is fascinated with the unspoiled nature, mysterious Russian Orthodoxy; museums rich of artefacts, but empty of visitors; and most of all - with warm, honest and hospitable people. “But whisper all this softly, for we must guard but not spoil these riches” he concludes.
Despite the author’s warmth towards my country and its people, I got a feeling of being treated as furniture in a colonial store - amusing, puzzling, so different. These love and fascination are somehow mixed with paternalism. How else to explain his being able to tell a story of bribing the Passport Control official - without any evident embarrassment in his words?!
Despite its shortcomings (and among them is the poorly built index), this book is a welcome contribution to writings about Belarus. For the present, there is nothing better to recommend to prospective travellers to my country.
Ihar Ivanoŭ